Schakelen met portfolio's

Het gezinsportfolio in de Taallijn en in de schakelklas
Sylvia Peters en Kees Broekhof

In een gezinsportfolio wordt werk van een kind verzameld en informatie over activiteiten op school en thuis. Het gezinsportfolio is ontwikkeld om de taalontwikkeling van kinderen te stimuleren en de ouderbetrokkenheid te versterken. Ook schakelklassen kunnen het portfolio voor deze doelen gebruiken en om andere scholen te informeren over een leerling.

Het gezinsportfolio is ontwikkeld in het kader van de Taallijn. De Taallijn is een aanpak om de Nederlandse taalvaardigheid van kinderen met een taalachterstand te vergroten. Dat gebeurt via interactieve taalstimulering. Peuterleidsters en basisschoolleerkrachten leren in het kader van de Taallijn hoe zij met concrete activiteiten en werkwijzen, los van een specifieke taalmethode, de taalontwikkeling van kinderen kunnen stimuleren.

Het gezinsportfolio
Ouderbetrokkenheid is één van de speerpunten van de Taallijn. Instellingen die werken aan dit speerpunt maken gebruik van het gezinsportfolio. In dit portfolio, dat de vorm heeft van een map of plakboek, wordt werk van het kind verzameld, bijvoorbeeld werk dat is gemaakt in het kader van een thema, evenals informatie over de projecten en thema’s waaraan de groep werkt, woorden die bij het thema aan bod komen en liedjes die worden gezongen. Het portfolio gaat regelmatig, bijvoorbeeld na ieder project of thema, heen en weer tussen de speelzaal/school en thuis. Zo zien de ouders wat hun kind op school heeft gedaan. Doordat er bij elk werkje een datum is vermeld, geeft het portfolio bovendien een beeld van de ontwikkeling die het kind doormaakt. Als zich iets opvallends voordoet, maakt de leerkracht daarvan melding in het portfolio. Ouders worden bovendien uitgenodigd om het portfolio thuis aan te vullen met foto’s, tekeningen, kaarten en andere zaken die te maken hebben met het leven van hun kind thuis. Hoe meer ouders zelf bijdragen aan het portfolio, hoe meer er sprake is van een werkelijk ‘gezinsportfolio’.

Verschillende functies
Onderzoek wijst uit dat het gezinsportfolio de ouderbetrokkenheid versterkt. Dit wordt voor een belangrijk deel verklaard door het feit dat het ouders positief aanspreekt op wat zij kunnen en kennen, samen met hun kind. Tegelijkertijd biedt het belangrijke informatie voor de leidster en de leerkracht, zowel via de inhoud als via de gesprekken met de ouders.
Het gezinsportfolio wordt daarnaast gebruikt om de taalontwikkeling te stimuleren. Dat gebeurt door gesprekken over het portfolio, individueel of in de kleine groep. De kinderen praten graag over hun eigen portfolio en zijn extra betrokken wanneer ze hun foto’s en hun eigen werk herkennen. Ook als ouders thuis hun kind laten vertellen over het portfolio (dat zij zelf overigens ‘plakboek’ of ‘map’ noemen), draagt dat bij aan de taalontwikkeling van het kind. Het kind herhaalt nog eens de woorden die bij een werkje horen, het zingt het liedje dat het zojuist heeft geleerd bij het nieuwe thema, het vertelt nog eens het verhaal de beer waarvan een kleurplaat in het plakboek is geplakt.
Het portfolio slaat ook een brug tussen verschillen in cultuur. Veel leerkrachten hebben te maken met kinderen uit verschillende culturen. Om de ontwikkeling van elk kind adequaat te stimuleren, is het noodzakelijk dat zij en de ouders wederzijds begrip krijgen voor de cultuurverschillen tussen de school en het gezin. Het portfolio en de daaruit voortvloeiende gesprekken leveren daaraan een bijdrage.

De leerkracht heeft een gesprek met de moeder van Yusuf en stelt voor het portfolio van Yusuf door te nemen. Ze vertelt dat wanneer de groep een thema heeft gehad, Yusuf alle woorden van het thema kent. Het valt de moeder van Yusuf op dat hij het thuis ook heeft over de woorden. Hij zegt bijvoorbeeld Dit is groot en Dit is klein, woorden die in het thema aan bod kwamen. Ook vertelt moeder dat Yusuf het thuis heeft over een bepaald liedje. Ze wijst daarbij op het liedje dat de leerkracht in het boek heeft geplakt. In het portfolio is ook informatie opgenomen voor ouders. Er zit een lijst in met activiteiten die worden gedaan in het kader van het thema. De leerkracht vraagt aan moeder of ze thuis nog activiteiten van de lijst heeft gedaan en of ze het leuk vindt om samen met haar zoon thuis iets te doen. Moeder vertelt dat hij vooral vertelt over school als zij samen werk inplakken in het portfolio. Op school vertelt hij niet veel, vertelt de leerkracht. Hij is nogal verlegen, maar hij vertelt graag over zijn portfolio.

Mogelijkheden voor het gezinsportfolio in de schakelklas
Het gezinsportfolio leent zich uitstekend voor gebruik in de schakelklas. Ook hier zijn immers leerkrachten die de taalontwikkeling willen stimuleren, die de ontwikkeling van een kind willen volgen, die collega’s willen informeren over de leerprestaties en met ouders willen praten over de ontwikkeling van hun kind. Het portfolio kan in dit kader diverse functies vervullen:

Ouderbetrokkenheid
Het portfolio gaat geregeld met het kind mee naar huis. De ouders zien in het portfolio wat hun kind doet op school. Ouders en kind praten over de inhoud van het portfolio. Ze zijn trots op het portfolio en de ouders laten het ook door hun kind presenteren aan de familie. De ouders maken of kiezen samen met hun kind iets om in het portfolio op te nemen: een foto van het gezin of van de familie in Marokko, een kopie van het zojuist behaalde zwemdiploma, een werkje dat na schooltijd is gemaakt in het buurthuis, een uitdraai van een e-mailbericht van een vriend(in) of familielid, foto’s van een uitstapje met het gezin of een verjaardag. Alles waarbij kind en ouder zich betrokken voelen is geschikt. Tijdens het oudergesprek praten de leerkracht en de ouders over de taalprestaties van het kind en over de bijdragen die er vanuit het gezin in het portfolio zijn ingebracht.

Taalstimulering
De leerkracht praat geregeld individueel met leerlingen over de inhoud van hun portfolio. De leerkracht draagt er zorg voor dat er in het porfolio (taal)producten opgenomen worden die betrekking hebben op taken die tijdens de les worden uitgevoerd. Door daar nog eens (en meer dan eens) met de leerling op terug te komen, wordt de inhoud nog eens extra geoefend en mogelijk uitgebreid. Leerlingen krijgen daarnaast de gelegenheid om in hun portfolio dingen op te nemen die voor henzelf belangrijk zijn – dingen die te maken hebben met hun hobby’s, naschoolse activiteiten, de vriendenkring en het gezin, etc. De leerkracht vraagt de leerlingen af en toe iets persoonlijks uit hun porfolio te presenteren aan de andere leerlingen in de groep. Alle leerlingen komen hiervoor aan de beurt. De leerlingen beoordelen elkaars presentatie en die beoordeling wordt bij het betreffende product opgeschreven.

Volgsysteem
De producten in het portfolio worden chronologisch ingeplakt. Dat maakt het mogelijk om de ontwikkeling van de leerling te volgen. Het is echter niet de bedoeling dat alles wordt ingeplakt. De leerling maakt in overleg met de leerkracht een keuze, zodat alleen de beste, leukste, mooiste producten een plaats krijgen. De leerling wordt gevraagd om de keuze te beargumenteren. Iedere twee weken wordt er iets ingeplakt. De leerkracht schrijft er soms een kort commentaar bij. Een speciaal onderdeel van het portfolio wordt gereserveerd voor toetsresultaten. Tevoren is aan de leerlingen en de ouders uitgelegd dat die worden opgenomen om de leerling, de leerkracht en de ouders inzicht te geven in de vorderingen van het kind. De andere onderdelen van het portfolio illustreren die vorderingen.

Communicatie met andere leerkrachten/scholen
Aan het einde van het schooljaar geeft een portfolio een geschakeerd beeld van de taalontwikkeling van de leerling (taalproducten en toetsresultaten) en een indruk van het leven van de leerling buiten school. De leerkracht kan eventueel een kort verslag aan het portfolio toevoegen waarin hij in eenvoudige bewoordingen de balans opmaakt van de deelname aan de schakelklas. Sterke punten en aandachtspunten worden daarin opgenomen, bijvoorbeeld in de vorm van een brief, een goede raad, of een woordrapport. Deze rijke inhoud maakt het portfolio een nuttige informatiebron voor de leerkracht die het volgende jaar – al dan niet op dezelfde school – met de leerling te maken krijgt. Het portfolio gaat daarom aan het einde van het schooljaar naar de leerkracht van de volgende groep/klas. Aan het begin van het schooljaar krijgt de leerling zijn portfolio van deze leerkracht terug om mee naar huis te nemen. Het portfolio is en blijft immers zijn eigendom.

De auteurs zijn direct betrokken geweest bij de ontwikkeling van het gezinsportfolio als onderdeel van de Taallijn.

Voor informatie over de Taallijn en het gezinsportfolio: Kees Broekhof (Sardes)

Naar boven